جدیدترین مطالب
خانه / گوناگون / شبکه های اجتماعی؛ از دیرباز تاکنون

شبکه های اجتماعی؛ از دیرباز تاکنون

شبکه اجتماعی چیست؟ تعامل با انسان های حقیقی دیگر در یک محیط مجازی و به دور از واقعیت چگونه شکل می گیرد؟ برای پاسخ دادن به این سوالات و پرسش های مشابه، باید به عقب تر برگردیم و مروری تاریخی به نحوه پیدایش و مسیر تکامل  این پدیده داشته باشیم.

بیش از یک سده است که در جوامع مختلف از واژه «شبکه اجتماعی» برای اشاره ضمنی به مجموعه روابط پیچیده میان افراد در سیستم‌های اجتماعی در تمامی مقیاس‌ها از روابط بین فردی گرفته تا بین‌المللی استفاده می شود. امروزه شبکه اجتماعی، به محل تعامل جمعیت مشخصی از کاربران دنیای مجازی گفته می شود که عضویت در آن شبکه را پذیرفته اند. هر کاربر می تواند مباحث مورد علاقه خود را در صفحات شخصی و گروهی این شبکه ها  ثبت کند و یا مباحث دیگران را به اشتراک بگذارد. محتوای این شبکه ها توسط کاربران آن تالیف می شود و قابلیت هایی چون ایجاد صفحه شخصی، پیام های شخصی و عمومی و برچسب گذاری محتواها در این دست شبکه ها به چشم می خورد.
 

شبکه های اجتماعی در جهان

جان بارنزِ جامعه شناس در سال ۱۹۴۵ برای نخستین بار اصطلاح شبکه های اجتماعی را برای مجموعه ای از ارتباطات انسانی مشخص به کار برد. او تحقیقی در مورد گروه‌های اجتماعی در بخشی از نروژ انجام می‌داد و اصطلاح شبکه اجتماعی را در آن تحقیق برای توصیف رابطه بین انسانها و تحلیل مکانیزم‌های ارتباطی و خصوصاً تصمیم گیری آنها به کار برد.
 

در سال ۱۹۶۹ بیش از یک دهه از اختراع پدیداری به نام «اینترنت» گذشته و رفته رفته، انحصار استفاده های نظامی و علمی آن از بین می رود و مردم عادی نیز متوجه این پدیده نوظهور می گردند. در این سال اولین سرویسی که داده های اجتماعی را طبقه بندی می کرد و در اختیار کاربرانش قرار می داد تاسیس شد. صحبت از شبکه «Compu-Serve» است که سرویس هایی اقتصادی بر مبنای «Dial-up» و با محدوده مخاطبانی فقط در ایالات متحده بود.

قدم مهم دیگری که نقشی به سزا در تکوین و تکامل پدیدار شبکه اجتماعی داشت، ابداع «ایمیل» و ارسال اولین ایمیل در سال ۱۹۷۱ بود. طی هفت سال آینده تا سال ۱۹۷۸، شبکه‌های «BBS» یا «Bulletin Board System» توسط دو نخبه‌ مشتاق علوم کامپیوتری در شیکاگو در ایالات متحده به سرانجام رسید و به واسطه آن، شما تنها با داشتن یک خط تلفن و یک دستگاه مودم، می توانستید با دوستان خود ارتباط برقرار کنید و به تبلیغ فعالیت های تجاری خود در «بولتن بورد» یا تابلوی اعلانات بپردازید. توجه داشته باشید که در این مرور تاریخی، ما هنوز در دوران پیش از ظهور پدیده ای به نام سیستم عامل به سر می بریم.
 

از اواسط دهه ۸۰ میلادی تا اواخر دهه ۹۰، انقلابی عظیم در علوم کامپیوتری رخ داد و به قول اهالی تاریخ و فلسفه، یک جابجایی پارادیم یا «Paradigm Shift» به وقوع پیوست  در سال ۱۹۸۵ میلادی، شرکت «American Online» یا «AOL»، اولین توسعه دهنده ای بود که به مخاطبانش پیشنهاد ایجاد صفحه های شخصی مجازی یا به اصطلاح پروفایل را ارائه داد. کاربر «AOL» می توانست به واسطه این صفحات، علاوه بر معرفی خود و علاقه مندی هایش، به بحث، گفت‌وگو و تبادل نظر با دیگر کاربران این سایت بپردازد. چندین سال بعد، در اواسط دهه ۹۰ میلادی، «AOL» موفق به ارائه پیام رسان یا «Messenger» خود گردید که به نوعی اولین پیام رسان به شکل و شیوه پیام رسان های امروزی محسوب می شود. در سال ۱۹۹۰، تعداد کاربران اینترنت در سراسر جهان برای اولین بار به عدد ۲٫۵ میلیون نفر رسید. وبسایت «Mosaic» نیز به عنوان اولین مرورگر اینترنت در سال ۱۹۹۳ تاسیس شد. یک سال بعد یعنی در سال ۱۹۹۴ میلادی اولین صفحه روزنوشت و شخصی نویس یا همان «وبلاگ» متولد شد و مفهوم «Blog» توسط «Justin Hall» به ثبت رسید. «Justin's Links from the Underground» به عنوان اولین وبلاگ در محیط مجازی و اینترنت شناخته می شود.
 

در سال ۱۹۹۴  اولین نشانه های شبکه های امروزین اجتماعی با همه گیر شدن وبسایت «Geocities» در آمریکا مشاهده شد. کاربران این سایت می توانستند صفحه شخصی وب خود را بسازند و اطلاعات مورد علاقه خود را بر مبنای موقعیت جغرافیایی خود با دیگر کاربران به اشتراک بگذارند. «Geocities» در سال ۱۹۹۹ به عنوان سومین سایت پربیننده اینترنت معرفی گردید.
 

کمی سرعتمان را بیشتر می کنیم تا به تحولاتی که امروزه و به سرعت برق و باد، انواع فناوری ها و در نتیجه زندگی انسان ها را دستخوش تغییر می کنند برسیم. پس از ابداع گوگل به عنوان یک موتور جست و جو در سال ۱۹۹۸، «Larry Page» و «Sergey Brin» به عنوان موسسان آن، جمله ساده «don't be evil» یا «شرور نباشید» را به عنوان شعار تبلیغاتی خود انتخاب کردند.  «Fotolog»، «Linked-in» و «Myspace»  دیگر شبکه های اجتماعی بودند که در ابتدای هزاره سوم میلادی پا بر عرصه دنیای مجازی نهادند و هر کدام با شکل و شیوه خاص خود، و البته اهداف مد نظر خود، بستری برای تعامل کاربرانشان در محیط پیشنهادی خود را فراهم آوردند.
 

در سال ۲۰۰۴ شبکه های اجتماعی، آهسته آهسته جای خود را در میان عامه مردم باز کردند و هویت آن ها از یک صفحه معمولی جهت نشان دادن سلائق و علاقه مندی ها، به محلی برای بحث و تبادل نظر با همفکران در موضوعات مختلف بدل گردید. سال ۲۰۰۴ را سال شکل گیری مفهوم پدیداری به نام شبکه اجتماعی به شکل و شمایل امروزین آن دانسته اند. «Facebook»، «Flickr» و «Orkut» در این سال برای اولین بار ارائه شدند و کسب درآمد از طریق این استارتاپ ها نیز میان افرادی که شم اقتصادی بالایی داشتند رواج یافت.

طی دو سال بعد، یوتیوب و توئیتر نیز خود را به قافله شبکه های اجتماعی رساندند و اولی با قابلیت به اشتراک گذاشتن ویدیو و دومی نیز با امکان درج پیام های کوتاه و محدود برای گستره وسیعی از کاربران، خیلی زود جای خود را در میان کاربران و استفاده کنندگان از شبکه های مجازی بازکردند. فیسبوک در سال ۲۰۰۹ به ۳۵۰ میلیون عضو رسید و یک سال بعد، یعنی در سال ۲۰۱۰ اینستاگرام، با قابلیت به اشتراک گذاشتن عکس به ساده ترین شکل ممکن، ارائه شد و البته دو سال بعد توسط فیسبوک خریداری شد. توئیتر نیز موفق شد تا در سال ۲۰۱۰ به رکورد ۱۰۰ میلیون توئیت در روز برسد.

نمودار سنی کاربران شبکه های اجتماعی مختلف بین سالهای ۲۰۰۵ تا ۲۰۱۲

از سال ۲۰۱۰ به این سو شبکه های مجازی به سرعت راه خود را در بین تمامی اقشار جامعه باز کردند.

شبکه هایی چون «WHATSAPP»، «SNAPCHAT»، «QQ»، «LINE»، «SKYPE» و «WECHAT»  که در کنار شبکه های اجتمعای شناخته شده تر در ایران مانند اینستاگرام و تلگرام میزبان چندین میلیارد کاربر فعال روزانه هستند. سالهاست که شبکه های اجتماعی، به مفهوم واقعی کلمه، در سبد خانوارها قرار گرفته اند به شکلی که در پایان سال ۲۰۱۷ هر فردی که به اینترنت دسترسی دارد به طور میانگین حداقل در یکی از شبکه های مجازی بین المللی و یا شبکه های اجتماعی منطقه ای عضو است.

 


نمودار تعداد کاربران فعال شبکه های اجتماعی در پایان سال ۲۰۱۷

 

این آمار نشان از شناخت نسبتاً عمیق جامعه جهانی امروزی از مفهوم «شبکه اجتماعی» به عنوان مهمترین پدیده اجتماعی، قرن بیست و یکم دارد.

 

شبکه های اجتماعی در ایران

شبکه های اجتماعی در ایران همزمان با دیگر جوامع جهانی رشد و توسعه پیدا کرد و کاربران فارسی زبان به فراخور قوانین و مقررات داخلی، می توانند از این شبکه ها استفاده ببرند. بر اساس تحقیقات صورت گرفته، حدود ۶۰ درصد از ایرانیان بالای دوازده سال، حداقل عضو یکی از شبکه های اجتماعی هستند. این یعنی از هر ده ایرانی، حداقل شش نفر عضو شبکه های اجتماعی هستند. در کشور ما حضور مردان در این شبکه ها پنج درصد بیشتر از زنان است و  از میان گروه‌های سنی مختلف، گروه سنی جوان (یعنی ۱۸ تا ۲۹ سال) با ۸۱ درصد، بیشترین عضویت را در شبکه‌های اجتماعی دارا هستند. پس از جوانان، گروه سنی ۱۲ تا ۱۷ سال با ۶۷ درصد، گروه سنی ۳۰ تا ۴۹ سال با ۶۳ درصد و گروه سنی ۵۰ سال به بالا با ۲۵ درصد در رده‌های بعدی قرار دارند. در بین شبکه‌های اجتماعی مختلف نیز تلگرام با ۵۵ درصد کماکان در صدر لیست شبکه های اجتماعی مورد علاقه مردم کشور قرار دارد و پس از آن اینستاگرام با ۲۳ درصد در رتبه دوم جای گرفته است.
 

کاربران شبکه های اجتماعی در ایران علاوه بر به اشتراک گذاشتن عکس و متن در پلتفرم های مختلف این شبکه ها، استفاده های اقتصادی و مبتنی بر سرمایه نیز از صفحات شخصی و عمومی این شبکه ها دارند. به طوری که طبق آمار منتشر شده توسط که این خود نویدی بر آینده روشن شبکه های اجتماعی در جامعه ماست.
 

درحال حاضر بیش از دویست پیام رسان داخلی و خارجی در ایران فعالیت دارند و علی رغم حمایت همه جانبه دولت از پیام رسان های داخلی اقبال مردم به پیام رسانهای خارجی همچنان بیشتر است. که دلیل عمده آن عدم وجود زیرساختهای فنی مناسب برای شکل گیری و پشتیبانی شبکه های اجتماعی و عدم سرمایه گذاری مالی درست در این زمینه است. این در حالی است که شبکه های اجتماعی مانند تلگرام و اینستاگرام، صدها میلیون دلار برای توسعه زیرساخت فنی خود هزینه می کنند.  با این حال برآورد می شود در صورت سرمایه گذاری حساب شده در این زمینه، به مرور و ظرف ۲ تا ۳ سال آینده، شبکه های اجتماعی و پیام رسانهای داخلی بازار ایران را تسخیر کنند.
 

با این تفاسیر و با وجودی که روز به روز به تعداد شبکه های اجتماعی و پیام رسانها در کشور افزوده می شود، ارائه خلاقیت و نوآوری در کنار خدمات جذاب برای کاربران، می تواند موفقیت شبکه های بومی را رقم بزند؛ مسیری که شبکه های اجتماعی خارجی با ارائه قابلیتهای جدید و نوآورانه و پشتیبانی ۲۴ ساعته پیموده اند و در این راه موفق نیز بوده اند. در کنار این موارد موضوع جلب اعتماد کاربران با تعریف زیرساختهای قانونی می تواند به رونق این کسب و کارها بیانجامد. موضوعی که جای آن در توسعه کسب و کارهای دانش بنیان خالی است و در صورتی که قانونی جامع و متمرکز زمینه حفاظت از داده های کاربران را فراهم کند، می توان به موفقیت این کسب و کارها در جذب بازار، امیدوار بود.
 

با در نظر گرفتن این آمار و ارقام، و البته توجه به نکات مطروحه توسط روانشناسان که استفاده مداوم و بی رویه از وسائل الکترونیکی و به تبع آن شبکه های اجتماعی را عاملی برای آسیب مغزی در درازمدت می دانند، به نظر می رسد که باید رویه و شیوه ای مناسب برای استفاده از محیط های مجازی درنظر گرفته شود و کاربران نیز باید استفاده خود از شبکه های مجازی را نظام‌مند کنند.

 

مطلب پیشنهادی

چالش مانکن کلیپو

احتیاجات ساخت چالش مانکن

چالش مانکن این روزها یکی از مباحث روز جمع های و دورهمی هاست. این چالش …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *