جدیدترین مطالب
خانه / گوناگون / سفره شب یلدا

سفره شب یلدا

شب یلدا، حلقه اتصال آخرین روز خزان به اولین روز زمستان، از گذشته‌های بسیار دور در نزد ایرانیان، عزیز و گرامی و به مانند جان شمرده می‌شده است. تاریخچه نکوداشت این شب خاص در نزد مردم ایران زمین به گذشته‌های بسیار دور و ایران باستان باز می‌گردد.
 

یلدا واژه‌ای سُریانی و به معنای تولد است. انتخاب این شب طولانی و خاص برای جشن و شادمانی، دلایلی مرتبط با علم هیئت و ستاره‌شناسی دارد که البته قصد و غرض این نوشتار، پرداختن به آن نیست. تا بوده، ایرانیان این شب را گرامی داشته، جشن گرفته و تنقلات و خشکبار و میوه‌جات مخصوص می‌خوردند. تفالی به اشعار حضرت حافظ می‌زدند و تا سپیده‌دم، برآمدن سپاه خورشید از دشت تاریک و ظلمانی شب را به انتظار می‌نشستند.
 

هر نوع جشن و شادمانی برای ایرانیان، ارتباطی تنگاتنگ و جداناشدنی با کام شیرین، به واسطه شیرینی مختص به آن جشن دارد. شب یلدا، یا به قول قدیمی‌ها شب چلّه نیز از این قاعده‌ شیرین مستثنی نیست. جدای از خوردن هندوانه و انار و رسومی کلی از جمله استعانت از لسان‌الغیب شیرازی، مردم چهارگوشه‌ این سرزمین باستانی، یلدا را به شیوه خود و با شیرینی‌ و غذای مخصوص به دیار خود برگزار می‌کنند.
 

در خراسان پهناور، چغندر و لبو و «پختیک» یا لبوی خشک شده، از ملزومات شب یلداست. مراسم «کف زنی» نیز، از دیگر رسوم خراسانیان در بلندترین شب سال است. بدین صورت که ریشه گیاهی به نام «چوبک»، که در این دیار به «بیخ» مشهور است را می جوشانند و در «تُغار» می‌ریزند. جوانان فامیل با دسته‌ای از چوب‌های نازک درخت انار به نام «دسته گز»، آن‌قدر بیخ را هم می‌زنند تا به صورت کف درآید. با اضافه کردن مخلوطی از‌ «شیره» و «شکر» به کفِ آماده شده، و سپس تزئین آن با مغز گردو و پسته، سفره یلدای مردم خراسان رنگ و بویی رویایی به خود می گیرد. از دیگر «شب‌چره»های مردم خراسان در آخرین شب پاییز، می‌توان به «حلوا قلقلی» که از کوبیدن مغز گردو، بادام، کنجد و دیگر دانه‌های روغنی تهیه و سپس در شیره انگور خوابانده می‌شود اشاره کرد.
 

در مازندران و گیلان پر باران، علاوه بر «کُندِس» و رشته برشته مازندرانی که گیلانی ها نوع دیگری از آن را با نام «رشته خوشکار» بر سفره یلدای خود می بینند، «آوکونوس» که ترکیبی از آب و ازگیل است، مهم‌ترین شب‌چره مردم شمال در بلندترین شب سال محسوب می‌شود، که البته تهیه و تدارک آن از ماه‌ها پیش آغاز می‌شود. مردم دشت گرگان و استان گلستان نیز به هیچ عنوان خوردن شیرینی‌هایی مانند «مَت» و «کَسمَک» را در این شب به‌یادماندنی، فراموش نمی‌کنند. سبزی پلو با ماهی نیز پای ثابت سفره های مردم این ناحیه در تمامی اعیاد و جشن هاست. در سفره شب یلدای آذری‌زبان‌های شمال غرب این کشور پهناور، علاوه بر میوه‌های مرسوم، و انواع آبگوشت و کوفته، غذایی به نام «خشیل» که از بلغور گندم و آرد و شیر و عسل و کره تهیه می شود وجود دارد. اعتقاد بر این است که خوردن خشیل در ابتدای زمستان، موجب مقاومت بدن در برابر سرما می شود. «قاوُرقا» که همان گندم برشته به همراه شاهدانه است، به همراه « میلاخ » که از انگور تهیه می شود، لبو، حلوای گردو و حلوای هویج، به همراه پشمک و خشکبارهایی چون بادام و سنجد، از دیگر خوراکی‌های مردم آذربایجان و اردبیل در این شب به یاد ماندنی است. یکی از اصلی‌ترین اجزای سفره یلدای کردهای خونگرم غرب کشور، که البته از چند ماه پیش از شب چله در فکر تدارک آن هستند، خربزه‌های کوچکی است که در تفاله سرکه می‌اندازند تا در شب یلدا «کالَک ترش» داشته باشند. در کردستان، غذای این شب عموماً دلمه برگ مو و کلم است که گوشت را لابه‌لای آن می‌گذارند. علاوه بر دلمه، رب انار و شیره‌ انگور، دوغ، ماست، راحت الحلقوم، نان پنجره ای، کاک، نان برنجی، روغن و کره محلی نیز در سفره شب یلدای مردم کردستان و کرمانشاه دیده می‌شود.
 

در اصفهان شگفت انگیز، علاوه بر آجیل و کشمش و بادام و قیسی و برگه‌ میوه‌های خشک‌شده، جوزقند و انجیر و خرما نیز در سفره یلدا جای می‌گیرد. «جزلاق» که از جگر و دل‌وقلوه گوسفند تهیه می‌شود و شبیه «جغوربغور» معروف است، در سفره شب یلدای مردم استان مرکزی دیده می‌شود. شیرینی‌های مخصوص شب یلدای مردم روستای «وفس» در این استان، زبانزد خاص و عام است. از جمله این شیرینی‌ها می‌توان به «باستُق»، «تارخان»، «عیدان» و «چلّی یان» اشاره کرد. برای مردم تویسرکان نیز گردو، جزء لاینفک و جدانشدنی این رسم کهن است. بوقلمون، گوسفند بریان و خورشت سبزی، از غذاهای معروف مردم لرستان در بلندترین شب سال است. «گندم‌شیره» نیز که ترکیبی از گندم، شیره، زردچوبه، بادام، کشمش، گردو، سیاه‌دانه و کنجد است، خوراکی یا «شب‌چره» قوم لر و لک در شب یلداست.
 

«رنگینک» بیشتر در سفره یلدای مردم جنوب ایران زمین از جمله فارس و بوشهر و هرمزگان دیده می‌شود. البته «کلم‌پلو» به عنوان غذای محبوب شیرازی ها، که شهرت و محبوبیتی فراوان در میان ایرانیان سراسر دنیا دارد، یکی دیگر از غذاهای مخصوص آخرین شب پاییز در این منطقه جغرافیایی است.

در گوشه‌گوشه‌ این سرزمین پهناور، مردم ایران به طریق و شیوه خودشان این سنت باستانی را ارج می‌نهند و برگزار می‌کنند. خوراکی‌های گوناگون و متنوع مردم شهرهای مختلف، در کنار رسومی جامع‌تر که توسط همگان گرامی داشته می‌شود، نشان از اهمیت بسیار این شب برای مردم خونگرم این سرزمین پهناور دارد.
 

شما هم اگر غذا و خوراکی خاصی در شب یلدا تهیه و استفاده می کنید طرز تهیه آن را برای ما بفرستید.

کلیپو، یلدای خوبی برای شما آرزو می کند.

مطلب پیشنهادی

چالش مانکن کلیپو

احتیاجات ساخت چالش مانکن

چالش مانکن این روزها یکی از مباحث روز جمع های و دورهمی هاست. این چالش …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *