وضعیت ایران در جنگ جهانی اول

وضعیت ایران در جنگ جهانی اول
گرچه تا کنون جهان از نتایج این کابوس بسیار لطمه دیده است، جنگ جهانی اول و پیامد های آن تاثیر عمیقی بر بسیاری از کشورهای غیر اروپایی داشت. گرچه رویکردِ اروپا-محورِ بیشتر تاریخ نگاری ها در مورد این دوره، با تمرکز خاص بر جنگ رو در رو در اروپای غربی، تجزیه و فرو پاشی امپراتوری پارس و عثمانی یا ایران و ترکیه امروزیِ ناشی از آن را نادیده می گیرد. در روز های پایانی جنگ جهانی اول کشورمان شاهد سرنگونی رژیم قاجار و جایگزینی رضا شاه بود که ایران مدرن را پدید آورد.
ایران جلودار بسیاری از قدرتمندان امپریالیستی منطقه شد و همچنین تحت کنترل قدرت هایی مهاجم چون بریتانیا، روس ها، عثمانی ها و ژرمن ها درآمد. این آشفته بازار برای رضا شاه این فرصت را بوجود آورد تا قدرت خود را در جامعه ای متمرکز کند که به قول گرامشی در حال شکل گیری انقلابی منفعل (passive revolution) بود، فقدان دولتی مسلط، اجازه می دهد حکومتی مطلقه یا سزاریسم به وجود آید.

ایران، کشور بی طرف در جنگ جهانی اول “جنگ بزرگ”

در این برهه از تاریخ هیچ پدیده ای از پرتو جنگ جهانی اول و تبعات آن در امان نماند. در کشور ما نیز جولان جنگ و فشار کشور های بیگانه، منجر به گسترش شکاف سیاسی شد. دولت مرکزی با پدید آمدن حزب های مختلف و نا پایدار از هم گسیخت و از همه مهمتر اینکه این دولت مرکزی، حکومت متمرکز و واحدی که سرچشمه و منشا قدرت باشد، نبود.
طبق قرارداد مشروطه در سال ۱۹۰۶ مهاجمین انگلیسی و روسی از کشور خارج شدند، گرچه موقتی. پس از آن طبق قراردادی میان روس ها و انگلیسی ها، کشور به سه قسمتِ روسی، بریتانیایی و بی طرف تقسیم شد. بر اساس قرارداد دیگری که در اکتبر سال ۱۹۱۰ بسته شد، بریتانیا اولتیماتوم خود، مبنی بر نا امنی مرزهای جنوبی را صادر کرد و مقدمات کنترل قسمت های جنوبی تحت نظارت روس را چید. در نوامبر ۱۹۱۱ حکومت قاجار التیماتوم دیگری دریافت کرد، این بار از حکومت تزاری روس. همه این ها پیامدی جز کلونیِ وابسته ی سرگردانی بیش، برای کشور بی طرف در جنگ جهانی، نداشت. میدان جنگی برای غاصبان روسی، ترکی و بریتانیایی بود.

map_anglo_russian_500این جنگ ها بسیاری از آبادی ها و شهر های کشورمان را ویران کرد و بسیاری از ایرانیان در این جنگ ها کشته شدند. جنگ های پی در پی منجر به قحطی در ایرانِ آباد شد. گرسنگی و یا بیماری های اپیدمی، بیش از یک سوم جمعیت آن زمانِ کشورمان را از پای در آورد. ناتوانی در اداره ی کشور باعث شورش های متعددی در شمال شد. مردم درمانده از گرسنگی و بیماری به شمال مهاجرت می کردند و اگر سختی سفر را حریف می شدند، به شورشیان جنگلی می پیوستند.
در پایان جنگ، روس ها مشغول سرکوب انقلابیون کشور خود بودند و کنترل تهران به طور کامل به بریتانیایی ها رسید. وزیر امور خارجه، لرد کارزون انگلیسی، قراردادی مبنی بر اختصاص دادن وام به ایران تنظیم کرد که طی آن تقریبا بر تمامی وزارت خانه های دولت نظارت داشت. نخست وزیر زمان، وثوق الدوله و دو نفر از اعضای کابینه که تطمیع شده بودند، قرارداد را پذیرفتند. دخالت های متعدد ناشی از ناکارامدی دولت مردان ایرانی ادامه داشت تا به سلطنت رسیدن رضا خان و آغازی برای ایرانی مدرن.
کلیپو در کانال دروازه ی ملل، شما را به سیری در تاریخ و فرهنگ سرتاسر دنیا می برند. زیبایی های طبیعت را می توانید در گروه مستند حیات دنبال کنید و با دانلود کلیپ کوتاه علمی در مورد هر موضوعی که فکرش را بکنید، به دوستانتان هم چیزی یاد بدهید!

Bookmark and Share


*

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>